Kuran-ı Kerim ve Türkçe Anlamı


Arama

Linkler

NN MEAL OKUMALIYIZ

Ali Bula, Kuran- Kerim ve Trke Anlam, 5 bs., Istanbul, XXVII

Trke'de Kur'an- Kerim'in tercme edilmi haline "eviri" yerine meal szc kullanlr. Bunun nedeni meal kelimesinin yakn eviri anlamna sahip olmasdr. Kur'an- Kerim tercmesi ya da evirisi demek daha iddialdr. Bu nedenle meal yazarlar eviri konusunda yetersizliklerini vurgulamakta ve Kitabmzn evirisini yapmann mmkn olmadn itiraf etmektedirler. Bunun yannda vahyin ne demek istediini, -aslna azami uygunluu salayacak ekilde- ancak meal ile verilebileceini ifade ederler.

Kur'an- Kerim mealleri birok dilde mevcuttur. Muhammed Hamidullah'n verdii bilgiye gre, Avrupa'da ilk Meal almalar 1141'de balam ve Kuran bu tarihlerde Latince'ye evrilmitir. talyanca'ya 1513, Almanca'ya 1616, Franszca'ya 1647 ve ngilizce'ye de 1648'de tercme edilmitir. Bugn iin, yaklak olarak Almanca'da 47, ngilizce'de 51, Franszca'da 31, Latince'de 36, Urduca'da 100'e yakn ve Farsa'da 100'n stnde meal bulunmaktadr. Trke'de 65 civarnda Meal olduu sylenebilir.

Demek ki Kuran' insanlarn kendi dillerinde anlama abalarnn kkenleri ok eskilere dayanmaktadr. Ancak Kuran- Kerim'i anlamak iin yaplan Trke meallerin sayca ngilizce meallere yakn oluu bizim iin zcdr.

a. Niin meal?

Trkiye'de zellikle uluslama srecinin balamasyla dilde de arnma gndeme gelmi ve ovenizmin etkisiyle vahiy dili Arapa "eskiler yle derlerdi" diyerek aalanm bir bakma eskiler byle masal anlatrlard denilmek istenmitir. Malesef Anadolu'da Arapa'ya olan ainalk zorlama ynelimlerle Trke'deki arln yitirmi ve sahip olduumuz dini birikimin devamll bir bakma kesintiye uramtr.

Dine samimi olarak balanmak isteyen insanlar hakl olarak vahyi anlama abasna girimilerdir. Ancak genel manada, var olan vahyi Arapa metinden anlama yoksunluu, hakl olarak Mslmanlar Kur'an- Kerim'i mealinden okumaya itmitir. Kur'an- Kerim meali okumak hurafelerle karm mevcut din anlayn Kitabmzla sorgulama eklinde etkili olarak balamsa da zamanla hurafeleri sileceiz diye vahyin mealinin tesinde bir kii veya eser tanmamaya kadar varmtr. Bu hal Robinson Crusoe'nun adaya dt gibi bir Mslmann bir yerde sadece vahiy ile ba baa kalmas eklinde tezahr etmitir.

Dini kaynandan alma abas baz olumsuz sonulara vard diye, bu abadan vazgemek doru deildir. En doru olan ey, aratrlann ne olduunu bilmek ve nemli unsurlarn tespit etmektir. Konu din olunca da bu dinin kaynan anlama abas arnmann en nemli ynn tekil eder.

b. Dini anlamada mealin konumu

Yazl bir eseri baka bir dile tam olarak aktarmak mmkn deildir. Sz konusu olan ilahi vahiy olduunda bu imknszlk daha da bir gereklik kazanmaktadr. lk aamada bizi ilgilendiren bu balamda Kur'an- Kerim'in konumudur. Kuran- Kerim, sradan bir Kitap olmad iin onu slup ve muhteva olarak baka bir dile tam olarak aktarmak hemen hemen imknszdr. nk kelime veya cmle (ayet) ne kadar usta ve uzmanlam bilginler eliyle ve hatta ilk grnte bir baka dildeki tam ve tpatp karl bulunarak aktarld iddia edilirse edilsin, gerekte bu, Kur'an- Kerim'in bir kelime veya bir ayetinin beer eliyle bir baka dilde dondurulmas, anlamnn o eviri kalb iinde snrlandrlmas ve dier muhtemel, zengin ve kapsaml anlamlardan koparlmas demek olacandan baka herhangi bir metin iin bu mmkn olsa bile, Kur'an- Kerim iin sz konusu olamaz. Ancak bu Kuran'n baka bir dile aktarlmasnn sakncal olduu anlamna gelmemektedir. Kuran- Kerim baka dillere evrilmesi ve Mslmanlarn onun canl ahitliini yapmalar sayesinde tebli birok insana ulam ve yaygnlk kazanmtr.

Ne var ki Kuran- Kerim'in gnderili amac insanlar vahiy dorultusunda harekete geirmektir. Kuran'n ne karlmas gereken yn hakk batldan ayrdedici zelliidir. Duygular harekete geirme konusunda motamot evirinin etkili olamad kesindir. Ancak duygusal olarak okuyucuyu harekete geirme arzusu edebi yn mesajn muhtevasn geri plana itebilir. Bu da vahyin amacn ikinci plana iter. Motamot tercme yaplp yazarn tercih ettii kelimenin tam karln dipnot eklinde vermesi daha iyi olur. Bu, okuyucunun en doru olan semesini kolaylatrr.

c. Meal okuma ve protestanlama

Hristiyanlkta yaanan reform hareketleri din adamlarnn otoritesini olduka sarsm ve Protestanln nde gelen ahsiyeti M. Luther ncil'i herkesin anlayabileceini savunmutur. Acaba meal okumak ve vahyi anlamaya almak ncil'in akbetini dikkate aldmzda Kur'an- Kerim iin de dnlebilir mi? Hayr bir defa Meal okuyalm derken zaten, onu ncilden farkl olarak Kuran yerine koymuyoruz. ncil anlam olarak elde bulunan bir tarih kitab hkmndedir. Zira aslen branice olmasna ramen ncil meallerine esas alnan Kitap Latince'dir. Yani ncil gnderildii dilde muhafaza edilememitir. Her eviri yorumdan uzak olamayaca iin ncil de asln koruyamamtr. Zaten hermentik ilmi de farkl ncil metinlerindeki anlam rgsn gz nnde bulundurarak Allah'n kastettiini ortaya karmaya alyor. Bu anlamda Kur'an- Kerim mealini okumak Protestanlama anlamna gelmez. Zira Hristiyanlarn isteseler de ze dn hareketi balatmalar mmkn deildir. nk onlar "elde mahfuz kalanlarla" idare etmek durumundadrlar. Mslmanlar iinse ellerinde "phe olmayan" bir kitap mevcuttur. Kur'an- Kerim, vahyedildii dilde korunmu, Peygamber(s) tarafndan hayata aktarlm ve onun bu pratii mmet tarafndan gerek yaayarak gerekse kayt yoluyla gnmze ulatrlmtr.

d. Arapa ve meal

Bize gre Kuran'n Arapa olmas ve kelimelerin ifade ettii anlam son derece nemlidir. Ayetler sadece anlamlar ile var denilse, bu Kur'an- Kerim'e sembolik bir kitap olarak bakmay getirir ki bu da onun yaln mesajn onlarca anlama sahip bir metin gibi alglanmaya gtrr. Muhkem olan ayetlerinin dil yapsn Kitabmz tefsir edenler dikkate almlar ve ayetleri anlama abalarn onun bu ynne dayandrmlardr. yle olmasayd, mfessirlerimiz rnein, harfi cerleri dikkate alarak sonulara varmaz ve kaideler karmaya almazlard. Bu nedenle elimizdeki mealler sadece birer tercme olmaktan teye gidemezler. Kuran Arapa olarak indirilmi olan Kitaptr. Onun birok anlama gelebilecek salt anlam merkezli bir Kitap olduunu ileri srmek onun ayn zamanda hibir anlama gelmediini iddia etmektir.

Kuran- Kerim'den bir surenin Farsa'ya evrilmesi slam'n ilk dnemlerinde gereklemitir. Daha sonra Ebu Hanife ran'l Mslmanlarn namaz klarken ayetleri Farsa okuyabileceklerini ifade etmitir. Bu, namazda okunann anlamn bilmeyen insanlara ynelik bir abayd. Ve tarihsel bir grt. Mslman olan kimselerin okuduklarn anlamalarn salamaya dnkt. Bunun yerine ok da zor olmayan birka sureyi anlam ile ezberleyip okumak tavsiye edilebilirdi. nk Kur'an- Kerim, lafz ve anlamdan olumaktadr. Birini dierine yelemek doru deildir. Onu anlama abamz snrldr. Bizden daha iyi anlama ihtimali olanlarn varl her zaman mevcuttur.
Kuran- Kerim evrilince her kelimenin anlamn tam olarak vermek mmkn olmayabilir. Ancak bunun yarataca sorunlar, Kuran zerine yaplan almalarla giderilebilir. rnek olarak enzelna (indirdik) ifadesinini getii yerler ele alalm: "Ey Adem oullar! Size rtnn diye giysiler ve gzel elbiseler verdik(enzelna)" (Araf 7/26)
Enzelna ifadesi tam tamna "indirdik" anlamna gelir. Elbette gkten elbiseler indirilmedi. Bu ayette enzelna ifadesi elbise yapma ya da kullanma kabiliyetini size verdik anlamnda dnlmeli. Bu anlama biimi Kuran'n dier yerlerinde de kullanlabilecek niteliktedir: "O size demiri indirdi."(Hadid 57/25) Biz bunu Allah demir indirdi diye anlayamayz. Ne var ki bu ifadenin ne anlama geldii ok byk problem oluturmamaktadr. Bu ifadenin ilk bakta garip grnmesi onun evirisinin anlalmazlndan deildir. Kuran'a aina olmayan ve Arap olan birisi de bu ifadeyi garipseyebilir. Bu tr ifadelerin iyi evrilemediini syleyip insanlar Kuran mealinden soutacamza hem okumalarn hem de aratrmalarn tavsiye edelim.

e. Meal okurken karlalan zorluklar

Meal okurken karlalan bir problem de ayetlere farkl anlamlarn verilmesidir. Kimi meallerde parantez iinde mensup olunan mezhebin gr aktarlr, kiminde de parantezlerin varl eletirilir bir kelime birka kelime ile bu defa da / iareti ile verilir. Her iki durumda da mtercim anlam tam olarak veremediini zmnen de olsa itiraf etmitir. Ancak anlamnn tam olarak tespit edilemedii ayet says azdr. Bunlar n plana karmak ve yanl anlamann tehlikelerini gndemde tutmak yersizdir. Zira hibir meal gerek parantez iinde gerekse / iareti ile versin, Cebrail'in getii ayeti Mikail, ahiretin getii yeri dnya, mminin getii yeri kfir diye evirmez. Yani meal okuyarak dinin temel esprisini yakalamak, anlamak mmkndr.
Unutulmamas gereken nokta, meal okumann bir anlama abas olduudur. Dini anlatma pozisyonunda olanlarn ise anlamaya alanlara nispetle daha fazla sorumluluk tamalar nedeniyle dini kendi dilinden anlama abas iine girmeleri kendileri ve hitap ettikleri insanlar asndan son derece faydal ve gereklidir. Zira "bilen" olmak art bir abay gerektirir.

f. Meal ve mesaj

Rabbimiz Yahudilere Tevrat kendi dillerinde gnderdi. Yahudiler braniceyi Allah'n zel/kutsal dili olarak kabul ettiler. Ancak dil ilahi mesajn iletilmesinde bir aratr. Rabbimizin toplumlara kendi mesajn o toplumun dili ile iletmesi dil deise de mesajn farkl dilde ifade edilebildiini ve anlaldn gsterir. Bir buuk milyara yakn insann kendilerini Mslman olarak ifade etmeleri eviriler sayesinde olmutur. Vahyi tercmeden de olsa okuyan birisi Arapa'y bildii halde Kur'an- Kerim'i okumayan birine gre dini daha iyi kavrar. Hakkn ahitliini sergileyebilir.
Kuran- Kerim'in edebi mkemmelliini takdir etmek mmkn olmasa da onun bu yn eviriler sonucu elde edilenler yannda az bir kayptr. Edebi gzellik insanlar etkilemekte bir yndr sadece. Dier bir deyile, Arapa olmayan bir dille mesaj anlamak Arapa konumayan birisi iin btn delilleri grmeden sonuca varmak demektir.
Rabbimiz Kuran mesajnn herhangi bir dilde tm dnyaya verilebileceini, Kuran'n Arapa veya baka bir dilde olmasnn fark etmeyeceini bizlere yle bildiriyor: "Biz onu, yabanc bir dilde Kuran yapsaydk, mutlaka, 'ayetleri aklansa idi ya' diyeceklerdi. Arap (peygamber)e yabanc dil yle mi? De ki: "O iman edenlere bir hidayet ve ifadr. man etmeyenlerin ise kulaklarnda bir arlk vardr. O, (Kuran)onlara kar krlktr. Onlar (sanki) uzak bir yerden arlmaktadrlar.(Fussilet 41/44) Yani vahyin mesajn farkl dillere mensup insanlara onlarn dilinde ulatrmak mmkndr. Ancak bu aktarm beeri etkinliklerin n planda olmas hasebiyle eksiktir. Bu eksiklik dini kendi dilinde anlayabilenlerin abalaryla rahata giderilebilir.

Sonu

Arapa metninden Kur'an- Kerim'i okuyup anlamak byk bir nimettir. Ancak Arapa bilmeyen ve arnmak isteyen Mslmanlar iin meal okumann Kuran- Kerimi anlamada byk bir neme sahip olduunu hatta onu okumann ibadet olduunu syleyebiliriz. Peygamber(s)'den bu yana kavramlar vahiydeki muhtevasn tam olarak koruyamamtr. Bu alandaki slah abas vahyi anlamak iin okuyarak ve onun ahitliini yaparak srdrlebilir. Tm Mslmanlardan Arapa renmelerini bekleyemeyeceimize iin onlar dinin zne ynlendirmeliyiz. Mealden yanl anlama ve uygulamalarn ortaya kmas mmkndr. Ancak dinin kaynandan bihaber bir hayat yaamak daha byk bir yanlgdr. Vahyi anlama ibadetini yerine getirirken elde edilen sonular mutlak hakikatlermi gibi dnlmemeli dier mminler ile hakk sabr tavsiye balamnda yanl anlamalar giderilmeli ve vahyi (doru) anlama abas kesintisiz srdrlmelidir.